ABD Ekonomisinde K Şekilli Büyüme Belirtileri Güçleniyor

Ekonomik Verilerdeki Ayrışma

 

Son açıklanan gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) raporu, Amerika Birleşik Devletleri ekonomisinin K şeklinde bir yapıya büründüğüne dair güçlü kanıtlar sunuyor. Tek bir çeyreklik rapor bu durumu kesin olarak kanıtlamasa da, mevcut tezi önemli ölçüde desteklemektedir. İlk çeyrekte reel GSYH, yıllık bazda %2,0 oranında büyüyerek bir önceki çeyrekteki %0,5'lik artıştan toparlanma gösterdi, ancak %2,2'lik beklentilerin altında kaldı.

Bu rakamlar, ekonominin genel görünümünü yansıtırken, bileşenlerin detayları daha açıklayıcı oldu.

 

İşletme yatırımları, özellikle yapay zeka (YZ) ile ilişkili ekipman, yazılım ve fikri mülkiyet ürünlerine yapılan harcamalar sayesinde önemli bir artış kaydetti. Buna karşılık, tüketici harcamaları %1,6'ya geriledi; hizmet harcamaları sabit kalırken mal harcamalarında düşüş yaşandı. Enflasyon da istenmeyen yönde ilerledi; kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi, bir önceki çeyrekteki %2,9'dan %4,5'e yükseldi.

Bu durum, bir durgunluktan ziyade, sermaye yoğun büyüme ile hanehalkı üzerindeki baskı arasında giderek artan bir ayrışmayı işaret ediyor.

 

K Şekilli Ekonominin Dinamikleri

 

K şeklinde bir ekonomi, sadece eşitsiz bir ekonomi olmaktan öte, aynı makroekonomik ortamın farklı gruplar için zıt sonuçlar doğurduğu bir yapıdır. Sermaye sahipleri varlık değerlenmesinden faydalanırken, ücretliler artan fiyatlarla karşı karşıya kalır. YZ tedarikçileri artan talepten yararlanırken, tüketici odaklı işletmeler müşterilerin daha uygun fiyatlı ürünlere yöneldiğini görüyor.

Büyük firmalar yeni yatırım döngülerini finanse ederken, daha küçük firmalar ve hanehalkı yüksek kredi maliyetlerine maruz kalmaya devam ediyor.

 

İlk çeyrek GSYH raporunun en dikkat çekici özelliği, işletme yatırımlarındaki güçlü artıştı. Genel işletme yatırımları, yıllık bazda %10,4 oranında artarak son üç yılın en hızlı yükselişini kaydetti. Özellikle YZ ile yakından ilişkili ekipman ve fikri mülkiyet ürünlerine yapılan harcamalar oldukça güçlü seyretti. Bir ekonomist, YZ yatırımlarının ilk çeyrekteki toplam GSYH büyümesinin yaklaşık yarısını oluşturduğunu belirtiyor.

Bu durum, YZ ile bağlantılı yatırımların makro düzeyde önemli bir etkiye sahip olduğunu ve sadece değerlemeleri değil, aynı zamanda üretimi de etkilediğini gösteriyor.

 

Yapay Zekanın Gerçek Ekonomi Üzerindeki Etkisi

 

Yapay zeka, son iki yıldır ağırlıklı olarak bir piyasa anlatısı olmaktan çıkarak, artık gerçek bir ekonomik güç haline geliyor. Veri merkezleri, çipler, bulut kapasitesi, enerji altyapısı, soğutma sistemleri, ağ ekipmanları ve uzmanlaşmış işgücü gibi alanlarda yatırımlar hızla artıyor. Bu durum, sadece bir yatırım patlaması mı yoksa bir verimlilik patlamasının başlangıcı mı olduğu sorusunu gündeme getiriyor. Bu iki kavram birbirinden farklıdır.

 

Bugünkü YZ sermaye harcamaları, toplam talebi artırarak GSYH'ye anında yansıyor. Ancak yarının beklenen getirisi, işçi başına daha yüksek çıktı, daha iyi marjlar, daha hızlı inovasyon ve daha düşük birim maliyetleri gibi arz tarafındaki iyileşmelerdir. Risk, Amerika'nın verimlilik artışından önce yatırım patlamasını yaşamasıdır. Eski bir yetkilinin belirttiği gibi, verimlilik artışı kısa vadede sancılı olabilir ve kazanımları sermaye sahipleri ile büyük firmalar arasında yoğunlaştırabilir.

Mevcut veriler de bu durumu destekliyor; sermaye yoğunlaşması, geniş hanehalkı rahatlamasından daha hızlı ilerliyor.

 

Kazanç Raporları Ekonomik Ayrışmayı Doğruluyor

 

GSYH raporu, ekonomik ayrışmanın tek kanıtı değildi. Bu haftaki şirket kazanç raporları da benzer bir tablo çizdi. Büyük teknoloji şirketleri, normal bir iş döngüsünden ziyade yeni bir endüstriyel platformun inşasına benzeyen bir ölçekte yatırım yapmaya devam ediyor. Bulut sağlayıcıları, çip üreticileri ve YZ altyapı firmaları olağanüstü talepten faydalanmaya devam ediyor. Sermayeye, verilere, dağıtım ağlarına ve bilgi işlem altyapısına sahip firmalar agresif bir şekilde genişliyor.

 

Ancak tüketiciye yönelik şirketler daha temkinli mesajlar veriyor. Bir pizza zinciri, talebin yavaşlaması ve düşük gelirli müşterilerin harcamalarını kısması nedeniyle ABD'deki aynı mağaza satış büyüme tahminlerini düşürdü. Hanehalkı harcamalarının önemli bir göstergesi olan bir tüketim malları şirketi, çeyreklik satışlarında artış bildirse de, jeopolitik belirsizliklerin ve siyasi gerilimlerin tüketiciler üzerinde baskı oluşturduğu konusunda uyardı.

Şirketin finans direktörü, tüketicinin hala biraz durgun olduğunu ifade etti. Bu durum, bir çöküşten ziyade, marjinal tüketicinin harcamalarını rasyonelleştirdiğini gösteriyor. Tüketici harcamaları hala büyüyor ve işgücü piyasası sağlamlığını koruyor olsa da, düşük gelirli hanehalkları daha seçici, fiyat duyarlı ve yakıt ile finansman maliyetlerine karşı daha savunmasız hale geliyor. K şeklinde yavaşlamalar genellikle bu şekilde başlar; genel veriler saygın kalırken, alt kesim zayıflar.

 

Varlık Etkisi ve Eşitsiz Kazançlar

 

K şekilli ayrışma sadece YZ sermaye harcamaları ile tüketici harcamaları arasındaki farkla sınırlı değil, aynı zamanda varlık sahipleri ile ücretliler arasındaki ayrımı da içeriyor. Yükselen YZ piyasası, hisse senedi portföyleri, hisse senedi tazminatları, emeklilik hesapları ve şirket değerlemeleri aracılığıyla yüksek gelirli tüketimi destekliyor. Finansal varlıklara sahip hanehalkları ilk faydalananlar olurken, ağırlıklı olarak ücretlere bağımlı hanehalkları enflasyonu ilk hissedenler oluyor.

 

Bu durum önemlidir çünkü hisse senedi sahipliği ve sermaye geliri oldukça yoğunlaşmıştır. YZ ile bağlantılı hisse senetleri yükseldiğinde, kazanımlar ekonomiye eşit şekilde dağılmaz. Bunun yerine, üst gelirli hanehalklarının bilançolarını ve büyük şirketlerin yatırım kapasitesini artırır.

Bu arada, önemli finansal varlıklara sahip olmayan hanehalkları YZ ile dolaylı olarak karşılaşır: değişen işgücü piyasaları, artan elektrik talebi, yükselen hizmet fiyatları ve potansiyel olarak daha fazla iş güvencesizliği aracılığıyla. Bu, K şekilli tez için en güçlü ekonomik temeli oluşturur; sadece işletme yatırımlarının artması ve tüketimin yavaşlaması değil, aynı zamanda büyüme mekanizmalarının giderek sermaye ve varlık yoğun hale gelmesidir.

 

Enflasyon Bölünmeyi Derinleştiriyor

 

Enflasyon sadece bir makro değişken değil, aynı zamanda dağıtımsal bir etkiye sahiptir. İlk çeyrekte kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi, yıllık bazda %4,5 oranında artarken, bir önceki çeyrekte bu oran %2,9 idi. Yüksek gelirli hanehalkları için enflasyon bir rahatsızlıkken, düşük gelirli hanehalkları için bağlayıcı bir kısıtlamadır. Benzin fiyatları bu etkiyi yoğunlaştırıyor. Raporlara göre, Şubat sonunda yaşanan olayların ardından normal benzin fiyatları keskin bir şekilde yükseldi.

Nisan ayında ortalama yakıt fiyatı galon başına yaklaşık 4,11 dolara ulaşarak Mart ayındaki 3,67 dolarlık ortalamayı aştı ve Perşembe günü 4,30 dolar ile savaş sonrası en yüksek seviyeye çıktı.

 

Enerji enflasyonu özellikle gerileyicidir. Yakıt ve kamu hizmetleri bütçelerinin daha büyük bir kısmını oluşturduğu için düşük gelirli hanehalklarını daha sert vurur. Ayrıca beklentilere de yansır. Benzin fiyatları yükseldiğinde, tüketiciler bunu hızla fark eder. GSYH tablolarını okumayabilirler, ancak pompaları görürler. Bir ekonomist, YZ kaynaklı GSYH artışının önümüzdeki çeyreklerde dış faktörler nedeniyle bir sürüklenme yaşayacağını belirtiyor. Bu önemli bir noktadır.

İlk çeyrek GSYH raporu, YZ'nin olumlu etkilerini benzin fiyatlarının olumsuz etkilerinden daha fazla yansıttı. İkinci çeyrek daha az rahat olabilir. YZ'nin enflasyonla karmaşık bir ilişkisi vardır. Teorik olarak, verimliliği artırır ve birim işgücü maliyetlerini düşürürse zamanla deflasyonist olmalıdır. Ancak inşaat aşaması enflasyonist olabilir. Elektrik, vasıflı işgücü, inşaat kapasitesi, çipler, arazi ve sermaye için rekabet eder.

Uzun vadeli verimlilik vaadi gerçek olabilir, ancak kısa vadeli talep şoku da gerçektir. Bu nedenle ekonomi, YZ'nin bugün belirli sektörlerde baskıyı artırırken yarın enflasyonu azaltabileceği bir geçiş döneminden geçiyor.