Sahte sigortalılık 245 bin emekliliği iptal ettirdi

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sahte sigortalılık ve paravan iş yeri bildirimlerine yönelik denetimlerde 245.740 kişinin sigortalılığını geçersiz saydı ve buna bağlı emeklilik haklarını iptal etti. Kurum, fiilen çalışmadığı halde prim ödeyerek emeklilik hakkı elde etmeye çalışan kişiler ile bu sürece aracılık eden “naylon” iş yerlerini hedef aldı. İptaller, SGK’nın kayıt dışı istihdam ve usulsüz prim bildirimleriyle mücadele programının en görünür çıktısı olarak öne çıktı.

SGK, 2016’da “Sahte İş Yeri ve Sahte Sigortalılık Tespit Projesi”ni devreye aldı. Proje, dijital analizler ve saha denetimlerini birlikte kullanıyor ve 16 aşamalı bir uygulama planına dayanıyor. Mevcut planlamaya göre denetim programı 2025’e kadar sürüyor; bu da kurumun risk odaklı taramaları genişletmeye devam edeceğine işaret ediyor.

Paylaşılan verilere göre, projenin başlangıcından bu yana 3.273 sahte iş yeri tespit edildi. Bu iş yerleri üzerinden yapılan bildirimler nedeniyle 245.740 kişinin sigortalılığı “fiili çalışma” şartı sağlanmadığı gerekçesiyle sonlandırıldı. SGK, bu tür bildirimleri geriye dönük olarak iptal edebiliyor; emekli aylığı bağlanmışsa aylık kesiliyor ve geçmiş ödemeler yasal faiziyle geri isteniyor.

Denetimlerin son iki uygulama evresinde (15. ve 16. fazlar) 323 paravan şirket belirlendi. Bu şirketler üzerinden sigortalı gösterilen yaklaşık 39 bin kişinin kaydı geçersiz sayıldı. Aynı iki faz için yapılan maliyet hesabında, kamuya yükün 1,75 milyar TL’yi aştığı bilgisi paylaşıldı; bu tutar, usulsüz emeklilik ve sağlık harcamaları gibi kalemler üzerinden sosyal güvenlik finansmanına binen yükün büyüklüğünü gösteriyor.

Mevzuat tarafında SGK, 4/1-a (SSK) kapsamında sigortalılık için üç temel koşulu esas alıyor: işverene bağlı çalışma, ücret karşılığı çalışma ve işin fiilen yapılması. Bu koşullardan biri eksikse, prim ödemesi tek başına sigortalılık hakkı doğurmuyor. Kurumun yaklaşımı, sosyal güvenlik sistemini “prim ödeyenin otomatik hak kazandığı” bir yapıdan ziyade, fiili çalışma ilişkisine dayalı bir kamu sigortası olarak konumlandırıyor.

Bu tablo, denetim kapasitesinin dijital izleme ve saha kontrolüyle birlikte arttığını ve SGK’nın riskli kümeleri daha hızlı ayıklamaya çalıştığını gösteriyor. Aynı zamanda işveren bildirimleri, bordro-ücret uyumu ve fiili çalışma kanıtları gibi alanlarda uyum riskini büyütüyor. Denetimlerin 2025’e kadar sürmesi, benzer iptallerin devam edebileceği bir çerçeve oluşturuyor.

Implications

country: İptaller, sosyal güvenlik harcamaları ve usulsüz ödemeler üzerinden bütçe baskısını azaltabilecek bir denetim kanalı yaratabilir. Geriye dönük tahsilatlar, idari itiraz ve yargı süreçlerini artırarak kamu kurumlarının iş yükünü etkileyebilir.

industry: Bordrolama, insan kaynakları ve dış kaynaklı istihdam hizmeti veren şirketlerde uyum kontrolleri ve belge yönetimi maliyetleri artabilir. Paravan şirketler üzerinden yapılan bildirimlere yönelik risk algısı, işverenlerin tedarikçi ve taşeron denetimini sıkılaştırabilir.

market: Kamu maliyesi algısı, sosyal güvenlik açığı ve transfer ihtiyacı üzerinden piyasa fiyatlamalarına yansıyabilir. Geri tahsilat ve ceza süreçleri, bazı sektörlerde nakit akışı ve kredi risk göstergelerini etkileyebilecek bir kanal oluşturabilir.