Çin, İran Gerilimi İçin Diplomatik Destek Teklif Etti

Çin'den İran Konusunda Diplomatik Yardım Teklifi

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, 15 Mayıs 2026 Cuma günü yaptığı açıklamada, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in İran ile süregelen anlaşmazlığın giderilmesi için diplomatik destek sunduğunu belirtti. Bu teklif, Pekin'de gerçekleşen iki günlük zirvenin ardından geldi. Trump, görüşmelerde askeri bir yardımın söz konusu olmadığını, ancak Xi'nin Washington ile Tahran arasındaki barış çabalarına katkıda bulunmaya istekli olduğunu ifade ettiğini aktardı.

 

Üçüncü ayına giren bu gerilim, küresel petrol fiyatlarında artışa yol açmış ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini olumsuz etkilemişti. Başkan Trump, Xi'nin küresel enerji tedarikinde kritik bir geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının önemini vurguladığını dile getirdi. Trump'a göre, Çin enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 40'ını bu boğazdan sağlıyor, bu da Pekin'in bölgedeki istikrarı doğrudan ilgilendiren bir çıkarı olduğunu gösteriyor.

 

Hürmüz Boğazı'nın Stratejik Önemi

Hürmüz Boğazı, petrol ve diğer emtiaların taşınması için hayati bir deniz yolu olup, buradaki kısıtlamalar enerji piyasalarında geniş çaplı etkiler yaratıyor. Mevcut gerilimin, ABD'deki benzin fiyatlarının yükselmesine de katkıda bulunduğu belirtiliyor. Çin, İran'ın en büyük ticaret ortağı ve petrolünün ana alıcısı konumunda bulunuyor. İran'ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ı Çin'e yapılıyor ve bu durum Tahran'a yıllık on milyarlarca dolar gelir sağlıyor.

 

Başkan Trump, kendisi ve Xi'nin İran'la ilgili durumda "neredeyse tamamen aynı fikirde" olduklarını ifade etti. Ayrıca, Çin'den herhangi bir "iyilik" istemediğini, ancak Xi'nin boğazın yeniden açılmasını arzu edeceğine inandığını belirtti. Daha önce ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in de Çin'in bu su yolunun yeniden açılmasına perde arkasından destek verebileceğini ima ettiği kaynaklarda yer almıştı.

 

Çin'in Etki Gücü ve Belirsizlikler

Analistler, Çin'in bu konuda ne kadar etkili olabileceği veya ne kadar baskı uygulamaya istekli olacağı konusunda şüphelerini dile getiriyor. Intelligence Unit'ten Yue Su, İran liderliğinin dış baskı yerine kendi varlığını korumayı önceliklendirebileceğini, bunun da diplomatik çabaların etkisini sınırlayabileceğini belirtiyor.

Carnegie China'dan Damien Ma ise, Çin'in Orta Doğu'daki çeşitli ilişkileri ve enerji piyasası şoklarına karşı nispeten daha dirençli olmasının, İran'a agresif bir şekilde baskı yapma motivasyonunu azaltabileceğini ifade ediyor.

 

Gelecekteki adımlar, Washington ile Tahran'ın bir barış anlaşması şartlarında uzlaşabilmesine ve Çin'in yardım etme isteğini Hürmüz Boğazı çevresinde somut diplomatik eylemlere dönüştürüp dönüştürmeyeceğine bağlı olacak. Bu durum, bölgedeki dengeler ve küresel enerji güvenliği açısından önemli sonuçlar doğurabilir.